Tanrılar tanrısı Zeus'un tanrıçaların en güzelini seçmesi için Athena, Afrodit ve Hera'yı İda Dağı'nda çobanlık yapan Paris'e gönderdiği anlatılır. 

    Mitoslara konu olan bu güzellik yarışmasının hikayesini ise, Kaz Dağı'nda yaşayan köylülerin türkülerinde bugün bulabiliyorsunuz. Hem de çeşitli versiyonlarını. Paris, en güzel tanrıça olarak Afrodit'i seçer. Bizim türküler ise, üç güzeli öve öve bitiremez fakat, ''İlle de Elif'' der.

    Yörede yüzyıllarca dilden dile dolaşarak günümüze ulaşmış Sarıkız Efsanesi Kaz Dağları'nda yaşanmıştır.

    Dünya Bankası'nın maddi desteği ile yürütülen ''Genetik Kaynakları Yerinde Koruma Projesi''nin pilot bölgelerinden biri Kaz Dağları'dır. 

    Türkiye, dünyanın en önemli gen kaynaklarından biri. Özellikle Kaz Dağları hem iklim, hem de jeolojik açıdan bütün dünya ülkelerinin dikkatini yönelttiği, birinci derecede koruma altına alınması gerektiğini saptadıkları bir bölge. 

    Dünya Bankası, ''In situ Conservation of Genetik Diversity in Turkey'' Türkiye'de Genetik Çeşitliliğin Yerinde Korunması Projesi için tam 5.1 milyon dolar bağışlamış bulunuyor. Yedi yıllık bu projenin içinde Kaz Dağı pilot bölgelerden biri ve tam yedi bölgeye ayrılıp türleri saptanan bitkiler tek tek sınıflandırılmış. Bu projede Kalkım 4. bölge olarak belirtiliyor. Yani madencilerin linyit çıkartmak için hafriyatı başlattıkları Koca Mezarlık da koruma altına alınmış olan bu bölgenin içinde kalıyor. 

   Ayrıca, Kaz Dağları'nın bir bölgesinde böylesine zengin çeşitliliğe sahip bitkiler bulunuyorsa, dağın tamamı zengin bitkilerle çevrili demektir. Zaten İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmasötik Botanik Anabilimdalı Başkanı Prof. Dr. Neriman Özhatay şöyle diyor; 

   Endemik olan bitkilere (Yayılışı sınırlı olan tür) bir alanda görüldüğü zaman aynı koşullar içinde bulunan civar alanlarda da rastlanması pek tabiidir. Aslında bu bitkilerin yayılışını dört farklı mevsimde gidip izlemek gerekir. Kaz Dağında yetişen tıbbi ve ekonomik değeri olan endemik türlerin yok olmasıyla birlikte bu türün dünya üzerinden silineceğini bilmelisiniz. 

   Kaz Dağı'ndaki endemik türler üç gurupta toplanmıştır. 

    1.Grup: Kaz Dağları'nın endemik türleri. Bu türler dünyada sadece Kaz Dağı'nda bulunmaktadır. 

    2.Grup: Kaz Dağları'nda yetişen Türkiye'nin endemik türleri. Bu türler dünya üzerinde yalnızca Türkiye'de yetişmektedir. Türkiye'de yetiştiği bölgelerden biri de Kaz Dağı'dır. 

    3.Grup: Endemik olmayan ancak Türkiye'de sadece Kaz Dağları'nda yetişen türler. Türkiye dışında da yayılışı olan bu türlerin önemli özelliği Türkiye'de sadece Kaz Dağı'nda bulunmalarıdır. 

   Böylece Kazdağları'nda doğal olarak yetişen bitkilerin yüzlerce çeşitten oluştuğunu kabaca anlayabiliyoruz. 

    Sadece Kazdağı'nda yetişen bitkilerin başında Kazdağ Göknarı olarak bilinen doğal olarak yetişmiş çok önemli bir göknar türü vardır ki, kayıtlarda ''Kesin olarak korunmaları gerekir'' ibaresi bulunmaktadır. Bununla birlikte dünyada sadece ve sadece Kazdağları'nda yetişen tam 21 çeşit bitki vardır. 

    Bunların arasında köylülerin Kazdağı adaçayı olarak bildikleri ve bilinçsizce topladıkları ''Sideritis trojana), Jasione idea Stoj isimli çok yıllık bitki, çiçekleri sarı renkli Centaurea odyssei, yabani soğan türü olan ve temmuz-ağustos aylarında küçük pembe çiçekler açan allium kurtziamon küçük soğanlı bir bitkidir. 

    Bilim dünyası için yeni olarak isimlendirilecek, tıbbi değeri olan bir çakşır otu türü de keşfedilmiştir ve dünyanın başka hiçbir yerinde yetişmemektedir. 

    Beyaz çiçekli şakayık (Tombak) Paeonia mascula, kırmızı şakayık (Tombak) paeonia peregrina, dağ lalesi anemone blando, Kazdağ çiğdemi crows candidus ve daha bir çok şifalı bitkiyle donanmış bir bölge...